Kamuda Tasarruf Paketi ve Kamuoyundaki yankılar

Program Öncellikleri:

Fiyat İstikrarı	Mali Disiplin	Sürdürülebilir Cari Açık	Yapısal Dönüşüm
			Yeşil Dönüşüm
			Dijital Dönüşüm
			Yeni Sanayi Politikası

Önceliklerin Hedefi: Sürdürülebilir yüksek büyüme.

Mali Disiplinin Önemi:

Kalıcı fiyat istikrarı
Doğal afetlere kaynak
Yeşil ve dijital dönüşüme kaynak
Düşük risk pirimi
Sürdürülebilir borçlar ve nesiler arası adalet

Mehmet şimşek bu paketin ilk olmadığını ve son olmayacağını belirterek 2026 yıllına tek haneli enflasyonla girmek için çalışmaların süreceğini ve hedefe ulaşacaklarını belirtti. Pakette tam olarak hangi maddeden ne kadar tasarruf yapılacağı belirtilmese de BBC Türkçe’nin yaptığı hesaplamaya göre:

(Verilen sayılar Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığınca Kamuoyuna duyurulan yıl sonu beklenen mali tablo tahmininden alınmıştır.)

2024 yıllının sonunda beklenen gider: 11.089 trilyon Türk lirası

2024 yıllının sonunda beklenen gelir: 8.437,1 trilyon Türk lirası

Beklenen Bütçe açığı: 2.651,9 trilyon Türk lirası

Tasarruf paketinin hedefi: 100-150 milyar Türk lirası.

Şimdi ayrıntılı şekilde paketin içeriğini birlikte inceleyelim:

Programı Oluşturan Üç Başlık:

Kamuda Harcama Kontrolleri ve Tasarrufların Arttırılması	Yatırımların Öncelikli Alana Yönlendirilmesi	Yapısal Reformların Hızlandırılması
Kamuda Tasarruf Alanları
Taşıtlar
Binalar
Kamu İstihdamı
İdari Yapılanmada Etkinlik
Yurtdışı Geçici Görevler
Enerji ve Atık yönetimi
Haberleşme Giderleri
Diğer Cari Harcamalar

Taşıtlar:

Kamu filo yönetim sistemiyle* etkinliğin artırılması. Taşıt sayısı ve kullanımına standartlar getirilmesi.

*Kamu Filo Yönetim sistemi:

Kamu taşıtlarına ilişkin politika ve uygulamaların bilişim altyapısını oluşturmak amacıyla tasarlanmıştır. Bu kapsamda, taşıt ihtiyacının belirlenmesinden edinim, kullanım ve tasfiye süreçlerine kadar tüm süreçleri kapsayan, plaka bazında envanter ve maliyet bilgisini düzenli ve sistematik olarak kayıt altına alındığı, ihtiyaç duyulan verilerin veri kaynaklarından web servisle sağlandığı, kullanıcıların ihtiyaçları doğrultusunda ve ölçmeğe, analize elverişli raporlar sağlayan bir bilgi sistem öngörülmektedir.

Bu doğrultuda, güncel taşıt envanteri, plaka bazında anlık maliyet bilgisi, yaygın entegrasyon, minimum manuel veri girişi, harcama birimi, idare ve merkezi düzeyde operasyonel ihtiyaçlara karar destek, kullanıcı ihtiyaçlarına göre uyarlanmış ve zamanlanmış raporlar hedeflenmektedir.

Bilgi Sisteminin yazılım geliştirme süreci yerli kaynaklarla ve Bakanlığımız Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.

Üç yıl süreyle yeni araç satın alma ve kiralama yapılmaması.
Bütçe dışı kaynaklardan taşıt kullanılmasının izne tabi tutulması ve kanunla izin verilenler hariç yabancı menşeli araç kullanımının yasaklanması.
Mevcut kiralık taşıt sözleşmelerinin yenilenmesinin izne tabi olması. İhtiyaç fazlası ve ekonomik ömrünü tamamlamış taşıtların tasfiyesi.
Savunma ve güvenlik hariç, kamuda personel hizmetinin toplu taşıma olan yerlerde kaldırılması.
- Binalar:
Deprem riski hariç, yeni hizmet binası alımının ve yapımının üç yıl süreyle durdurulması.
Kamu yerleşkeleri için getirilen kişi başı metrekare standardının uygulanması.
Mevcut binaların analizi ve kurumlar arasında etkin kullanımı.
Yeni bina kiralanmaması, mevcut kiraların bir takvimle sonlandırılması.
Doğal afet ve güvenlik hariç. Yeni lojman ve sosyal tesislerin, alımı ve yapımı ve kiralanması süresiz olarak yasaklanmıştır.
Savunma ve güvenlik hariç, mevcut sosyal tesislerin ekonomiye kazandırılması.
Lojman kiralarının ve sosyal tesis ücretlerinin rayiç bedel dikkate alınarak gözden geçirilmesi.
- Kamu istihdamı:
Kamuda yeni personel istihdamının emekli olanlarla sınırlandırılması. 3 yıl boyunca toplam açıktan atama ve izin sayılarının bütçe kanununda belirlenmesi.
Destek personeli sayısının zaman içinde belirli program dahilinde azaltılması.
Kamuda esnek ve uzakta çalışma maddelerinin gerçekleştirilmesi.
Kamuda çalışanlar için yönetim kurulu ücretlerine tavan sınır getirilmesi. Aşan kısmın bütçeye gelir kaydedilmesi.
- İdari yapılanmada etkinlik:
İdari genişlemenin sınırlandırılması. Kamu idarelerinde mükerrer* yapılanmaların önlenmesi.

*Mükerrer: Tekrarlanmış, yinelenmiş

Bakanlıkların yurtdışı teşkilatlarının ihtiyaçlar çerçevesinde gözden geçirilmesi.
Tüm taşra teşkilatlarının bölge ve il bazında etkinlik esasıyla gözden geçirilmesi.
- Yurtdışı geçici görevler ve hizmet içi eğitim:
Hizmet içi eğitim, toplantı ve benzeri organizasyonların kamu tesislerinde yapılması.
Yurtdışı geçici görevlerin sınırlandırılması, görevlendirilmelerin askerî seviyede tutulması.
Yurtdışı geçici görev harcamalarının bütçe başlangıç ödeneğini aşmaması, bu harcama kalemine ödenek aktarımının yasaklanması.
Sokak ve cadde ışıklandırmasında LED dönüşümünün hızlandırılması.
- Enerji ve atık yönetimi:
Kamu bina ve tesislerinde enerji verimliği artıran uygulamalar geliştirilmesi, yenilenebilir enerji kayaklarından faydalanılması.
Ekonomik değeri olan atıkların, bedeli karşılığında her yıl değerlendirilmesinin zorunlu hâle getirilmesi.
Enerji ve atık yönetimi:

Açıklama:

Bakan Şimşek bu başlıkla ilgili Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığıyla görüştüklerini belirti. Başka herhangi bir açıklamada bulunmadı.

Haberleşme ve iletişim giderleri:

E- yazışma sistemine geçişin tamamlanması.
Tebligatlarda* elektronik tebligat sistemleri kullanılması.

*Tebligat:

7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uyarınca, hukuki işlemlerin anılan Kanunda öngörüldüğü şekilde muhatabına veya muhatap adına kabule kanunen yetkili şahıslara yazılı olarak bildirimi ve bu bildirimin yapıldığının belgelendirilmesi işlemini kapsayan gönderi türüdür.

Kurumsal arşivlerin elektronik orama taşınması.
Yayın, rapor ve benzeri tanıtım amaçlı doküman* basımının yapılmaması.

*Doküman: Belge

Diğer cari harcamalar:

Temsil ve tanıtım ödeneklerinin 2024 yılında yüzde 25 yapılması, devam eden yıllarda da bunun baz* alınması.

*Baz almak: Bir meseleyi ya da olayı esas almak ve buna göre davranıp hareket etmek.

Uluslararası toplantılar ve milli bayramlar hariç; gezi, kokteyl, yemek ve benzeri faaliyetlerin düzenlenmemesi.
Ajanda, takvim, plaket, eşantiyon türü hediyelerin verilmesinin yasaklanması.
Zorunlu hâller hariç, demirbaş* alımlarının 3 yıl süreyle durdurulması.

*Demirbaş: Bir yerde kullanılan, bir yere kayıtlı olan, bir görevliden öbürüne teslim edilen dayanıklı eşya.

Makine ve teçhizatın ekonomik ömrü tamamlanmadan elden çıkarılmaması.
Kamu alımlarının DMO* aracılığıyla yapılmasının esas alınması.

*DMO:

Devlet malzeme ofisi kısa adıyla DMO, Görev ve Teşkilat Yönergesinin 7. Maddesi 1. Fıkrasında belirtildiği üzere: DMO’nun görevi; kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altında bulunan ya da kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının Ana Statüde belirtilmiş olan mal ve hizmet ihtiyaçlarının tedarik ve dağıtımını bunlar adına temin etmek ve Cumhurbaşkanınca verilecek diğer görevleri yapmaktır.

Bütçede Harcama Disiplini:

Mal ve hizmet alım ödeneklerinde kesinti => %10

Yatırım ödeneklerinde kesinti => %15

Tek seferlik gelirlere dayalı kalıcı harcama programlarının başlatılmaması.
Kamu kurumlarının bütçe ödeneğine göre yatırım projelerini yürütmeleri.
Merkezi yönetim kapsamındaki yatırım ödemelerinin il özel idarelerine hakkediş karşılığı ödenmesi.
2024 yıllında harcamaların gözden geçirilmesi ve bu çerçevede verimsiz harcamaların 2025’ten itibaren sonlandırılması.

Harcamaları gözden geçirme:

Uluslararası uygulamalara uyumlu
Hazine ve Maliye Bakanlığı koordinasyonu
Harcamada etkinlik ve verimlilik artışı
Gereksiz harcamaların tasviyesi*.

*Tasviye: Arıtma, ayıklama, temizleme.

Kamu yatırımları:

Proje bazlı önceliklendirme:

Fiziki ilerlemesi %75’in üzerinde olan yatırım projeleri.
Deprem riski nedeniyle gerekli olan yatırım projeleri.
Kahramanmaraş ve Hatay depremleri sonrasında planlanan projeler.
Tarımsal sulama başta olmak üzere gıda arzını artıran projeler, yeşil ve dijital dönüşüm ile OSB* liman demir yolları bağlantı projeleri.

*OSB:

Organize sanayi bölgesi kısa adıyla OSB: Sanayinin uygun görülen alanlarda yapılaşmasını sağlamak için kurulan mal ve hizmet üretim alanlarıdır. Organize sanayi bölgeleri ile firmalar bir alanda toplanarak üretim daha sağlıklı gerçekleştirilir.

Zorunlu haller dışında yeni proje kabul edilmemesi!

Tasarruf Tedbirlerin İzlenmesi ve Takibi:

Hazine ve Maliye Bakanlığı:

İzleme ve takip

Tasarruf tedbirleri bilgi sistemi.
Kamu filo yönetim sistemi.

İdareler:

Strateji geliştirme birimleri

Veri girişi
Raporlama

Mali mevzuata ve tedbirlere uyum modeli:

Hazine ve Maliye Bakanlığı:

İzleme:	Denetim:	Raporlama:
Bilgi sitemleri	Düzenli takip	Cumhurbaşkanlığı
Harcama belgeleri	Yerinden denetim	İlgili kurumlar

Cumhurbaşkanlığı ve ilgili kurumlar:

Yaptırım:

İdari yaptırım
Para cezası

Bu tasarruf programından sonra çıktığı TRT Haber ekranında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek açıklamasında: Bu programın cari açığı Maastricht Kriterlerine* düşürmek için bir adım olduğuna değinirken, döviz kuruyla ilgili bir açıklama daha yaptı: Merkez bankası rezervlerini artırmak için döviz alımı yapmasaydık şu anda doların 20 Türk lirası civarına düşerdi açıklamasında bulundu.

*Maastricht Kriterleri:

Maastricht Kriterleri ya da Avrupa Yakınsama Kriterleri, AB’ye üye ülkelerin Ekonomik ve Parasal Birliğe katılabilmeleri için gerekli şartları, Kopenhag Kriterleri ise AB’ye tam üyelik koşullarının esaslarını belirlemektedir.

9-10 Aralık 1991 tarihinde imzalanarak 1 Ocak 1993’te yürürlüğe giren Maastricht Anlaşması’nda Ekonomik ve Parasal Birliğin (EPB) aşamaları, bu süreçte izlenecek ekonomik ve parasal politikalar ile bunların gerektirdiği kurumsal değişiklikler ayrıntılı olarak düzenlendi. Bu düzenleme çerçevesinde EPB’nin son aşamasına geçiş öncesinde, üye ülke ekonomileri arasındaki farklılıkların giderilebilmesini teminen bazı makro büyüklükler açısından yakınlaşma kriterleri tespit edildi ve bunlara uyulmaması durumunda yaptırımlar belirlendi.

Kamuoyunun açıklama beklediği ama tasarruf paketinde yer almayan maddeler:

Cumhurbaşkanlığı konut harcamaları ve personelleri.
Köprü, otoyol gibi garantili projeler.
Kamunun uçak ve helikopter gibi hava taşıtları.

Bu maddelerde herhangi bir tasarruf açıklaması yapılmadı.

Açıklanan programla ilgili kamuoyundaki yorumlar:

CHP Genel başkanı Özgür Özel: “Zenginlerle uğraş yoksulun peşini bırak.” İfadesini kullanarak Mehmet Şimşek’i eleştirdi. Mehmet Şimşek’in politikalarının halkın refahına yönelik olmadığını ifade etti.

Sözcü TV Ana haber bülteni sunucusu Fatih Portakal, Mehmet şimşeğin 2015 yıllında kurduğu “Çerez parası etmiyor.” Cümlesini hatırlatarak: “Tasarrufa çerez parasından başladı.” Eleştirisiyle Mehmet Şimşek’i hedef aldı. Ayrıca 3 yıllık zaman sınırını göz boyama olarak gördüğünü, sonrasında seçim ekonomisine geçileceğini iddia etti.

Hukukçu Ersan Şen Çıktığı TV100 kanalında Mehmet Şimşek’e: “Emekli, memur, işçi senin politikaların altında eziliyor. Faiz baronlarına en tatlı reçeteyi yazıyorsunuz.” İfadelerini kullandı. Sonrasında sözlerine merkez bankasının yıl sonu enflasyon hedefi üzerinden devam etti. 2026 Yıllında %9 enflasyon hedefini gerçekçi bulmadığını belirterek: “Sen dünya faiz veriyorsun. Nereye indiriyorsun! Nasıl indiriyorsun(?)” Sözlerini kullanarak eleştirilerine devam etti. Son olarak 14 Mayıs 2023 seçimlerinden önce Cumhurbaşkanının “Faiz sebep, enflasyon sonuç.” Tezine vurgu yapan Ersan şen: “Şimdi diyebiliyor musunuz sayın Recep Tayyip Erdoğan?” sorusunu yöneltti.

Gazeteci Fatih Altaylı kendi Youtube kanalında yaptığı açıklamalarda şu cümleleri kullandı: “Bu tasarruf paketine uyulmayacağını düşünüyorum ve komik buldum açıkçası. Türklerin eskiden fütuhatlarıyla* talan ederek gelir elde ederdi ve yeni sistem de Türkiye’de bu seçim üstünden oluyor. Kaynaklar bitene kadar kullanmaya devam edecekler. Gittiği yere kadar bittiği yere kadar. Bu paket aşağıya tasarruf yukarıya kaynak.” Sözleriyle bütün hükümet kanadını eleştirdi.

*Fütuhat: Fetihler

Marmara Üniversitesi öğretim üyesi Profesör Doktor Burak Arzoma’nın ifadeleri ise şu şekilde: “Bunlar devede kulak olan şeyler, benim tasarruftan anladığım bu değil. Kamuoyunun susturulması için ortaya atılan tedbirler gibi gözüküyor.” Eleştirilerinin ardından iki soru yöneltti: “Hangi kurumlar ne kadar tasarruf yapacak? İdari ve çeşitli cezaların kapsamı ne olacak?”

İş Portföy Genel Müdür Yardımcısı Nilüfer Sezgin: “Tam olarak rakamlar verilmediği için kendi hatta payı yüksek tahminlerimize göre bu tasarruf paketi 150 milyar Türk lirasını geçmiyor. Şu anda baktığımızda %6 olan bütçe açığı konuştuğumuz bir yerde bu paket çok büyük bir tasarruf anlamına gelmiyor ama tahmin ediyorum ilerleyen dönemlerde başka paketler gelecek çünkü bakan bunu belirtti. Kamuda tasarruf ne kadar artarsa vatandaştan beklenen tasarruf o kadar azalır. Doğru orantılı olarak cari açık düşer, risk pirimi azalır, döviz arz-talep dengesine katkı sağlar, Türk lirası istikrar kazanır ve dolaylı olarak istikrarına katkı sağlar. Kendi başına büyük bir tasarruf olmasa da bir niyeti göstermek için önemli ve bu halka da tasarrufa yönlendirici bir etkisi olabilir.” Açıklamalarında bulundu.

Liberal parti eski genel başkanı Cem Toker Sözcü TV yayınında sert eleştirilerde bulundu: “Bizi vizyonsuzlar eleştirir.” Diyen Mehmet Şimşek’e “Senin vizyonunu yiyim!” İfadesini kullandı ve sözlerine devam etti: “Rakamlarla konuşuyorum diyor. Ben rakamlarla konuşayım şimdi 2015 yılında çerez olarak gördüğü harcamalar 2,3 milyar Türk lirası, o zaman dolar 2 Türk lirası civarında yani 1,5 milyar dolardan bahsediyoruz. Aynı Mehmet, bu günlerin sorumlusu Mehmet Şimşek, ekonomiyi mahfeden Mehmet Şimşek geçen sene ekonomiyi toparlamak için bu milletten 2 kere motorlu taşıtlar vergisi aldı mı almadı mı? Gördün mü çerez parasını Mehmet Şimşek? Bir senedir Mehmet Şimşek tasarruf diyor, ben merak ediyorum 2025 yıllında Cumhurbaşkanlığı ve meclis bütçesi ne kadar olacak. Bunun bir göz boyama olduğunu ve ekonomiye hiçbir etkisi olmayacağını düşünüyorum. Kaç senedir tek enflasyon hedefi var Cumhurbaşkanın, şimdi bir tasarruf paketiyle olacak iş değil. Siyasi bir tiyatro olarak görüyorum. 1912 yıllında Tevfik Fikret ‘yiyin efendiler yiyin demiş.’ 112 yıl geçmiş hâlâ aynı şeyi konuşuyoruz. Bir Avrupalıya anlatın hadi ‘Devletin malı deniz, yemeyen domuz.’ Ne demek? Böyle bir kültürde bütçe açığı da olur, faiz de olur.”

Bu tasarruf tedbirlerinin yankısı büyük oldu ve hâlâ sürmekte. Burada birkaç faklı siyasi görüşten insana yer vermeye çalıştık ama genelde sonuç aynı: Bu paket matematiksel olarak Mehmet Şimşek’in kendi hedefi olan Maastricht Kriterlerine ulaşmak için yeterli bir tasarruf sunmuyor. Her yerden kısmaya çalışırken, bazı kalemlerde hiçbir tasarrufa gidilmemesi de bu paketin yetersiz kalmasındaki en büyük etken gibi gözüküyor. Bunun üstüne eksik kalan kalemlerde yapılacak yeni bir tasarruf paketi verimi artıracaktır. O zamana kadar ise Mehmet Şimşek ve ekibi Türkiye’de eleştirilerin odağı olamaya devam edecek. Aslında bu da herkesin işine geliyor diyebilirim. Vatandaş bakanı suçluyor, kamuoyu bakanı suçluyor, Cumhurbaşkanı da bu kervana katılıyor. Ekonominin hiçbir zaman bir sorumlusu yoktur. Bu hepimizin sorunuysa bunu hep birlikte çözmek de esas olandır. Bu da tasarruf tedbiriyle değil üretmekle olur. Gelir artmadan giderin düşmesi size bir katkı sağlamayacaktır. Mehmet Şimşek’in hiç bu başlığa girmemesi beni şaşırttı. Büyümeden bahsediyorsanız bir gelir kaynağınız olmalı. Aklınızda fikir varsa ve kamuoyuyla paylaşmıyorsanız da o zaman verimsiz olacağı bariz. Tek başınıza ekonomiyi kurtaramazsınız Sayın Şimşek, benim tavsiyem halkınızdan ve teşkilatınızdan yardım almanız yönündedir.

Kaynakça:

Yazıda geçen verilerin hepsi Hazine ve Maliye Bakanlığından alınmıştır:

https://www.hmb.gov.tr/

Sayısal hesaplamaların bir kısmı BBC Türkçe tarafında yapılmıştır:

https://www.bbc.com/turkce

Çeşitli anlam bilgilerinin ve görevlerin açıklamaları Devlet Malzeme Ofisi (DMO), Habertürk, Emsal, Wikipedia ve Milliyet tarafından yapılmıştır:

https://www.haberturk.com/

https://www.milliyet.com.tr/

https://tr.wikipedia.org/